“हिंद-दी-चादर” हा महाराष्ट्र शासनाने आयोजित केलेला एक विशेष कार्यक्रम आहे. या कार्यक्रमांतर्गत श्री गुरु तेग बहादूर साहिब यांच्या जीवन, विचार आणि बलिदान यांचे स्मरण करून जनतेमध्ये धर्मस्वातंत्र्य, सामाजिक समरसता आणि राष्ट्रीय एकता यांचा संदेश देण्यात येतो.
महाराष्ट्र शासनाने आयोजित केलेल्या या कार्यक्रमाअंतर्गत राज्यातील विविध विभागीय मुख्यालये, जिल्हे आणि महानगरांमध्ये कार्यक्रम राबविण्यात आले आहेत. नागपूर, वर्धा, भंडारा, गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर, अमरावती, यवतमाळ, बुलढाणा, अकोला, वाशीम, नांदेड, हिंगोली, परभणी, जालना, औरंगाबाद (छत्रपती संभाजीनगर), लातूर, धाराशिव, बीड, अहमदनगर, पुणे, पिंपरी-चिंचवड, मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, कोल्हापूर, सांगली, सातारा, सोलापूर, नाशिक, धुळे, नंदुरबार आणि जळगाव या ठिकाणी या कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे.
श्री गुरु तेग बहादूर साहिब जी यांची शहादत १६७५ मध्ये झाली. त्यांनी धर्म आणि मानवतेच्या रक्षणासाठी महान बलिदान दिले. त्यांच्या शिकवणुकीत समानता, सहिष्णुता, निर्भयता आणि मानवाधिकार यांचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. त्यांच्या जीवनकार्यामुळे समाजाला योग्य दिशा मिळाली आहे.
“हिंद-दी-चादर” हा कार्यक्रम धर्मस्वातंत्र्य, सामाजिक समरसता आणि राष्ट्रीय एकतेचा संदेश देण्यासाठी आयोजित करण्यात आला आहे. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून गुरु तेग बहादूर साहिब यांच्या जीवनकार्याची माहिती जनतेपर्यंत पोहोचवणे, त्यांच्या शिकवणीचा प्रचार करणे आणि समाजात सद्भावना निर्माण करणे हे उद्दिष्ट आहे.
सध्याच्या काळात महाराष्ट्र शासन शिक्षण क्षेत्रात विविध उपक्रम राबवत आहे. या उपक्रमांत गुरु तेग बहादूर साहिब यांच्या जीवन, विचार आणि तत्त्वज्ञानाचा अभ्यासक्रमात समावेश करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांना त्याग, धैर्य आणि मानवतेची मूल्ये समजतील आणि राष्ट्रीय एकतेची भावना वाढीस लागेल.
या उपक्रमाच्या माध्यमातून “हिंद-दी-चादर” कार्यक्रम सर्व धर्म, पंथ, समाज आणि वर्गातील लोकांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न करतो. समाजात शांती, बंधुता आणि समता वाढविणे हे या कार्यक्रमाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
एकता आणि सद्भावना वाढवणे
या समारंभाच्या माध्यमातून भावी पिढ्यांना शांती, एकता आणि सामुदायिक सद्भावनेचे महत्त्व पटवून देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. ही आदर्श मूल्ये श्री गुरु तेग बहादूर साहिबजी यांनी ठामपणे समर्पित केली होती. तसेच, समाजात परस्पर सन्मान, सहिष्णुता आणि सह-अस्तित्वाची संस्कृती प्रोत्साहित करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.
लंगर सेवा
लंगर अथवा सामुदायिक स्वयंपाकघराच्या माध्यमातून निःस्वार्थ सेवेची परंपरा साकार केली जाईल. यामध्ये कोणताही भेदभाव न करता गरजू आणि कार्यक्रमात उपस्थित असलेल्या भाविकांना प्रसादरूप भोजन दिले जाईल. ही सेवा “सर्वांचा सन्मान, सर्वांची सेवा” या तत्त्वाचे प्रतीक आहे आणि सामाजिक समता, करुणा व सामूहिक सहभागितेच्या मूल्यांना बळकटी देते. ही संपूर्ण सेवा समुदायातील समर्पित स्वयंसेवकांच्या सहकार्याने आणि सेवा-भावनेने पार पाडली जाईल.
गुरु तेग बहादूर यांचे जीवन आणि कार्य
गुरु तेग बहादूर साहिब हे शीख धर्माचे नववे गुरु होते. त्यांनी मानवतेच्या सेवेसाठी आणि धर्मस्वातंत्र्याच्या रक्षणासाठी आपले संपूर्ण जीवन समर्पित केले. त्यांनी सर्व मानवांना समान मानण्याचा आणि सर्व धर्मांचा सन्मान करण्याचा संदेश दिला.
धर्म आणि मानवतेचे संरक्षण
गुरु तेग बहादूर यांनी अन्याय, अत्याचार आणि जबरदस्ती धर्मांतराच्या विरोधात निर्भयपणे आवाज उठवला. त्यांनी सांगितले की धर्म हा व्यक्तीच्या अंतःकरणाचा विषय आहे आणि कोणालाही जबरदस्तीने धर्म बदलायला लावू नये. त्यांच्या या भूमिकेमुळे त्यांना मोठा विरोध सहन करावा लागला.
समता, बंधुता आणि सहिष्णुता
गुरुजींच्या शिकवणुकीत समता, बंधुता आणि सहिष्णुता यांना फार महत्त्व होते. त्यांनी समाजातील जात-पात, उच्च-नीच भेदभाव दूर करण्याचा प्रयत्न केला आणि सर्व मानव एकसमान असल्याचा संदेश दिला.
शिक्षण आणि समाजसेवा
गुरु तेग बहादूर यांनी समाजातील लोकांना शिक्षणाचे महत्त्व पटवून दिले. त्यांनी गुरुद्वारे, लंगर आणि धर्मशाळांच्या माध्यमातून गरीब आणि गरजू लोकांची सेवा केली. समाजात नैतिक मूल्ये रुजवणे हे त्यांच्या कार्याचे मुख्य उद्दिष्ट होते.
त्याग आणि शहादत
हिंदूच्या गुरु तेग बहादूर यांनी त्यांच्या संरक्षणासाठी पुढाकार घेतला. त्यांनी धर्मस्वातंत्र्याचा त्याग न करता दिल्लीमध्ये आपले प्राण अर्पण केले. त्यामुळे त्यांना “हिंद की चादर” म्हणजेच हिंदू धर्माचे रक्षण करणारे म्हणून ओळखले जाते.
आजच्या समाजासाठी संदेश
गुरु तेग बहादूर यांचे जीवन आजच्या समाजासाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांनी शिकवले की सत्य, धैर्य, करुणा आणि मानवता हेच खरे धर्माचे आधारस्तंभ आहेत. त्यांच्या विचारांमुळे समाजात शांतता, बंधुता आणि राष्ट्रीय एकता वाढीस लागते.
शीख वारशाचा सन्मान
महाराष्ट्र शासनाने श्री गुरु तेग बहादूर साहिबजी यांच्या ३५० व्या शहादत वर्षानिमित्त, त्याग, धैर्य आणि धार्मिक स्वातंत्र्याच्या संरक्षणासाठी दिलेल्या त्यांच्या महान बलिदानाच्या स्मरणार्थ हा धार्मिक कार्यक्रम आयोजित करून त्यांना आदरांजली अर्पण करण्याचा प्रयत्न केला आहे.
युवकांना शिक्षित आणि प्रेरित करणे
या आयोजनाचा मुख्य उद्देश युवक पिढीला श्री गुरु तेग बहादूर साहिबजी यांच्या उपदेश, त्याग आणि जीवन-दर्शनाबद्दल जागरूक करणे, तसेच त्यांच्या जीवन, शिकवणी आणि धार्मिक स्वातंत्र्य व मानवी मूल्यांच्या संरक्षणासाठी दिलेल्या योगदानाची माहिती देणे हा आहे. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून शीख इतिहास आणि वीरतेला राज्य आणि राष्ट्रीय स्तरावर प्रभावीपणे सादर करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
राष्ट्रीय आणि राज्य स्तरावर या समारंभाचे महत्त्व
राष्ट्रीय आणि राज्य स्तरावर भव्य व सुव्यवस्थित आयोजनाच्या माध्यमातून श्री गुरु तेग बहादूर साहिबजी यांच्या शहादतीचे राष्ट्रीय महत्त्व अधोरेखित करणे, त्यांचा त्याग, धैर्य आणि मानवी मूल्यांचा संदेश देशाच्या प्रत्येक कोपऱ्यात पोहोचवणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे. या माध्यमातून धार्मिक स्वातंत्र्य, अंतःकरणाची स्वातंत्र्य आणि सामाजिक समरसता यांसारख्या मूलभूत मूल्यांबद्दल जनजागृती केली जाईल तसेच राष्ट्रीय एकता आणि सांस्कृतिक चेतनेला बळ मिळेल.
‘विरासत-ए-सीखी’ नावाची प्रदर्शनी
कारागिरी, आध्यात्मिक समुदाय आणि इतिहासकारांना एकत्र मंच उपलब्ध करून देणे, जेणेकरून ते आपले संशोधन, सर्जनशीलता आणि सादरीकरणाद्वारे वीरता, त्याग आणि मानवी मूल्यांशी संबंधित कथा जिवंत स्वरूपात मांडू शकतील, हा या प्रदर्शनीचा उद्देश आहे. या प्रदर्शनीच्या माध्यमातून युवक आणि वर्तमान पिढीला ऐतिहासिक चेतना, सांस्कृतिक वारसा आणि नैतिक मूल्यांशी जोडून त्यांना प्रेरित करणे हे लक्ष्य आहे. यामध्ये शीख धर्माचा समृद्ध इतिहास, संस्कृती, सर्व शीख गुरूंची माहिती तसेच शीख धर्माशी संबंधित इतर समुदायांशी असलेल्या संबंधांबद्दलही सविस्तर माहिती दिली जाईल.
(मनोज सुमन शिवाजी सानप)
उपसंचालक (माहिती)(अ.का.)
कोकण विभाग, नवी मुंबई
