दुष्काळाच्या सावटात नवरात्राचा जल्लोष थांबणार!

‘नो गरबा, नो दांडिया, ओन्ली दर्शन’;

मोठ्या नवरात्रोत्सवांच्या खर्चाला कात्री,

दुष्काळग्रस्तांसाठी मदतीचा हात

श्रीकांत पिंगळे : Navimumbailive.com@gmail.com

नवी मुंबई : राज्याच्या अनेक भागांत पावसाने दडी मारल्याने शेतीचे मोठे नुकसान झाले आहे. पिके करपली, पाण्याचे स्रोत आटू लागले, भूजलपातळी खालावत आहे आणि ग्रामीण महाराष्ट्रातील शेतकरी आर्थिक संकटात सापडला आहे. या पार्श्वभूमीवर दुष्काळाचे सावट आता नवरात्रोत्सवावरही पडू लागले आहे. दरवर्षी लाखोंचा खर्च करून मोठ्या दिमाखात होणाऱ्या नवरात्रोत्सवांना यंदा साधेपणाची किनार लाभणार असून, उत्सवावरील खर्चातून दुष्काळग्रस्तांना मदत करण्याचा सामाजिक संदेश दिला जात आहे.

जल्लोष कमी, माणुसकी अधिक! या भावनेतून काही मोठ्या नवरात्रोत्सवांचे स्वरूप बदलण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. डीजे, साऊंड सिस्टिम, गरबा-दांडिया आणि नाचगाण्याच्या कार्यक्रमांना फाटा देत ‘नो गरबा, नो दांडिया, नो नाचगाणे… ओन्ली दर्शन’ हा संदेश पुढे येत आहे.

डोंबिवलीत ‘रासरंग दांडिया’ रद्द

दुष्काळी परिस्थिती आणि शेतकऱ्यांच्या संकटाची दखल घेत डोंबिवलीतील डॉ. श्रीकांत शिंदे फाउंडेशनचा रासरंग दांडिया यंदा रद्द करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. नवदुर्गा मित्र मंडळाच्या सहकार्याने होणारा हा परिसरातील मोठ्या दांडिया उत्सवांपैकी एक असून, दरवर्षी हजारो नागरिक त्यात सहभागी होतात. मात्र यंदा मोठ्या प्रमाणावर दांडिया उत्सव साजरा करणे योग्य ठरणार नसल्याचे आयोजकांनी सांगितले आहे. उत्सवासाठी राखून ठेवलेला निधी दुष्काळग्रस्त भागातील संकटग्रस्त शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत देण्यासाठी वापरण्यात येणार आहे. नवरात्राची धार्मिक परंपरा मात्र कायम ठेवली जाणार असून देवीची घटस्थापना, पूजा आणि आराधना साधेपणाने केली जाणार आहे.

नेरूळमध्येही उत्सवाला साधेपणाची किनार

नवी मुंबईतील नेरूळ सेक्टर सहामध्ये दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर साजरा होणाऱ्या नवरात्रोत्सवाचे यंदाचे स्वरूपही बदलणार आहे. शिवसेना शिंदे गटाचे प्रल्हाद पाटील यांनी राज्यातील दुष्काळी परिस्थिती लक्षात घेऊन नवरात्रोत्सव साधेपणाने साजरा करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

नेरूळचा हा नवरात्रोत्सव दरवर्षी मोठ्या उत्साहात पार पडतो. देवीचे दर्शन, रोषणाई, सजावट, गरबा-दांडिया आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे उत्सवाला मोठी गर्दी होत असते. मात्र यंदा दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांची परिस्थिती लक्षात घेऊन उत्सवाचा अनावश्यक खर्च टाळण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.

उत्सवाची श्रद्धा कायम ठेवायची; मात्र त्याचा थाट कमी करून संकटात असलेल्या बळीराजाच्या पाठीशी उभे राहायचे, अशी भूमिका या निर्णयातून पुढे येत आहे.

डीजेचा आवाज कमी; शेतकऱ्याच्या वेदनेचा आवाज मोठा!

नवरात्रोत्सव म्हटले की डीजे, गरबा, दांडिया, रोषणाई आणि रात्री उशिरापर्यंत चालणारे कार्यक्रम हे चित्र डोळ्यांसमोर उभे राहते. मात्र यंदा राज्याच्या ग्रामीण भागातील चित्र वेगळे आहे.

कुठे पिके पाण्याअभावी करपत आहेत. कुठे विहिरीचा तळ दिसू लागला आहे. कुठे पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरची वाट पाहावी लागत आहे. कुठे शेतकरी उभे पीक वाचवण्यासाठी शेवटचे पाणी वापरत आहे. शा परिस्थितीत उत्सवाचा लाखो रुपयांचा खर्च केवळ मनोरंजनावर करण्यापेक्षा त्यातील काही हिस्सा संकटग्रस्तांच्या मदतीसाठी वळविण्याची भूमिका पुढे येत आहे.

डीजेचा आवाज काही तास कमी झाला तरी चालेल; पण दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्याच्या घरातील चुलीचा आवाज बंद पडता कामा नये, अशी भूमिका घेत शिंदे गट शिवसेनेच्या प्रल्हाद पाटील यांनी घेतलीआहे.

उत्सव बंद नाही; उत्सवाची दिशा बदलतेय

साधेपणाने नवरात्र साजरे करण्याचा निर्णय म्हणजे धार्मिक उत्सवाला विरोध नव्हे. देवीची पूजा, आरती, दर्शन आणि धार्मिक परंपरा कायम ठेवत मनोरंजनावरील अनावश्यक खर्च कमी करण्याचा हा प्रयत्न आहे.

नाचगाण्याऐवजी प्रार्थना, गरब्याऐवजी मदत, दांडियाऐवजी सामाजिक बांधिलकी,
आणि रोषणाईपेक्षा दुष्काळग्रस्तांच्या घरात आशेचा दिवा! अशी यंदाच्या नवरात्राची नवी संकल्पना आकार घेताना दिसत आहे.

महाराष्ट्राच्या दुष्काळाचे चटके

पावसातील अनियमितता आणि पिकांचे नुकसान यामुळे राज्यातील ग्रामीण भागात चिंता वाढली आहे. दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर मोठ्या उत्सवांचा खर्च कमी करून शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी निधी वळवण्याची भूमिका पुढे येत आहे. डोंबिवलीतील रासरंग दांडियाच्या बाबतीत हा निर्णय स्पष्टपणे जाहीर करण्यात आला आहे. दरम्यान, दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर काही लोकप्रतिनिधींच्या मोठ्या कार्यक्रमांवरून राजकीय प्रतिक्रिया उमटल्याचेही वृत्त आहे. त्यामुळे सार्वजनिक जीवनातील व्यक्तींनी उत्सव आणि सामाजिक परिस्थिती यांच्यात समतोल राखावा, अशी चर्चा सुरू झाली आहे.

यंदाच्या नवरात्राचा खरा संदेश कोणता?

देवी म्हणजे शक्ती. आणि आज महाराष्ट्रातील शेतकऱ्याला या शक्तीची गरज आहे.

करपलेल्या शेतात उभे राहण्यासाठी शक्ती हवी आहे. रिकाम्या विहिरीकडे पाहून पुन्हा उभे राहण्यासाठी शक्ती हवी आहे. कर्जाच्या ओझ्याखाली दबलेल्या कुटुंबाला आधार देण्यासाठी शक्ती हवी आहे. म्हणून यंदा नवरात्राचा जल्लोष थोडा कमी झाला, तरी त्यातून एखाद्या दुष्काळग्रस्त कुटुंबाला मदत मिळाली तर त्या उत्सवाचे सामाजिक मोल मोठे ठरेल. गरब्याच्या मैदानातील दिवे काही काळ कमी उजळले तरी चालतील; पण दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्याच्या आयुष्यात आशेचा दिवा पेटला पाहिजे.

‘नो गरबा… नो दांडिया… ओन्ली दर्शन’

हा केवळ यंदाच्या नवरात्राचा नारा न राहता,

‘उत्सवाचा खर्च कमी — बळीराजाला मदतीचा हात’

हा सामाजिक संदेश महाराष्ट्रभर पोहोचला, तर यंदाचे नवरात्र खऱ्या अर्थाने ‘शक्तीची उपासना’ ठरेल.